Reklam Alan?  

  Google Reklamlar?  
AŞINMA | nedir | Ekonomi Terimleri | www.iktisatsozlugu.com
 

 
left Önceki Terim

 

Sonraki Terim right
 
  AŞINMA  nedir ?

Sürtüşe sürtüşe incelme demektir, işletme ve muhasebe terimi olarak ya yalnız başına veya aşınma, yıpranma biçiminde birleştirilerek amortisman kavramını ifade etmek üzere kullanılır.

Muhasebe terimi olarak, sabit varlıkların değerlerini, onların hizmet süresini kapsıyan muhasebe dönemine dağıtmak anlamına gelir. Aşınıp yıpranma, fiziksel bozulma, demode olma, tükenme veboşalma yüzünden sabit varlıkların değerlerini yada hizmet yeteneklerini kaybetmelerini deyimlendirmek için de aşınma ve yıpranma sözcükleri kullanılır.

Döner varlıklar bir kerelik üretim dönemine katılarak sonunda tükendikleri veya biçimlerini değiştirdikleri halde, sabit varlıklar birçok üretim dönemlerine katılarak yavaş yavaş tükenirler veya üretimde kullanılmaz, işe yaramaz hale gelirler. Bu bakımdan, üretimde kullanılan döner varlıkların değerleri, üretimin maliyet giderlerine girerler. Buna karşılık birçok üretim dönemlerine katılarak yavaş yavaş tükenen veya işe yaramaz hale gelen sabit varlıkların değerlerinden ne kadar kısmının herbir üretim dönemine girdiğini ve bundan herbir mamul birimine ne kadarının düştüğünü hesaplamak birtakım varsayımlara dayanmayı gerektirir. Bunun için sabit varlıkların hizmet yaşının ne olabileceğini kestirmek lazımdır. Olağan kullanmadan doğan normal aşınma ve yıpranmanın kaç yıl sürebileceği bir kerteye kadar doğrulukla kestirilebilir. Elbette, makine ve aletlerin kullanılma yoğunluğu çoğaldıkça aşınma-yıpranma hızları artar ve dolayısıyla ömürleri kısalır.

Bakım ve onarım titizlik derecesi de bu süreyi uzatır veya kısaltır. Demode olma, ekonomik ve teknolojik gelişmeler sonucu fiziksel ömrü bitmemiş makine ve aletleri yahut binaları kullanılmaz ve işe yaramaz hale getirir. Şu hale göre bu bir çeşit ekonomik ömür kısalmasıdır. Bu süreyi kestirmek zordur. Tükenme ve boşalma ise ormanın ağaçlarının kesilerek tüketilmesi, maden ocaklarının cevherlerinin alınarak boşaltılması gibi halleri kapsar. Tükenme veya boşalma süresi işletmenin yoğunluğuna göre kestirilebilir.

Değişik yöntemlerle hesaplanan iş görme süreleri bilinince, sabit varlıkların ya maliyet değerleri, ya maliyet değerlerinden hurda değerleri çıkarılınca kalan değer, ya durağan varlığın maliyet değerine bakım, onarım giderlerinin eklenmesi ile bulunan değer, ya yerine koyma değeri ya da bugün kü değeri, kestirilen ömür kaç yıl ise, ona bölünür. Böylece bulunan değer, aşınma ve yıpranma payı olarak bir yıllık üretimin maliyet giderlerine eklenir. Aşınma ve yıpranma payı, yapılan üretim miktarına bölününce, yavaş yavaş tüketilen veya işe yaramaz hale gelen sabit varlığın bir yıllık aşınma payının üretim birimi başına düşen miktarı bulunmuş olur.

Aşınma ve yıpranma payı, maliyet giderlerinin hesaplanmasında ve fiyatlandırmada olduğu gibi, bir yıllık karın hesaplanmasında da önem kazanır. Aşınma yıpranma payı olağandan üstün tutulursa kar azalır, olağandan az tutulursa kar çok görünür, işletmenin karı, vergi alacak devlet yönünden ve pay alacak ortaklar yönünden önemlidir.

Devlet, maliyetlerin yükseltilerek karın az gösterilmesini önlemek için. Sabit varlıkların fiziksel ömrünün kaç yıl olabileceğini belirten listeler hazırlar. Vergi maksatları için kar hesaplanırken yıllık aşınma ve yıpranma payları, devletin yayınladığı bu listelerdeki ömür süresine sabit varlık de­ğerlerinin bölünmesi ile bulunur.

Teşebbüs sahipleri, kendi fiyatlandırma ve sabit varlıkların yenileme politikaları bakımından daha kısa yaş süresini gözönüne alıp ayrıca yıllık aşınma yıpranma payları hesaplayabilirler. Vergi makamları ise kendi listelerine göre hesaplanmış amortisman paylarını esas tutarak gerçekleşmiş kara göre vergi alırlar.

Yıllık aşınma-yıpranma payları sabit değerlerin eksilen kısımlarını gösterdiğine göre. Bu miktarlar ya bilançonun aktif yanında sabit varlıklardan eksiltilerek belirtilirler, ya da bilançonun pasif yanında aşınma-yıpranma payları olarak gös­terilirler ki bu da aktifteki eksilmeyi orada belirtip karın gerçekte olduğundan yüksek görünmesini önlemiş olur. 

Aşınma-yıpranma paylarının (karşılıklarının) pasifte gösterilmesi halinde, muhasebe bilmeyenler bunun bir fon, bir yedek halinde saklı tutulduğunu sanırlar. Oysa bu paylar (karşılıklar), bir yedek olmayıp yalnızca aktifteki eksilmeyi göstermek için konur.

Teşebbüs maliyet değerine eşit veya onun üstünde bir fiyatla malını sattığı hallerde, maliyet giderine giren bu paylar, teşebbüse geri dönerler. Ama bunlar saklanmayıp işletmenin genişletilmesinde, yenilemelerde, çalışma sermayesinin çoğaltılmasında. Ya da borçların ödenmesinde kullanırlar, bazen da yenileme yedekleri olarak kullanılmak üzere başka şirketlerin kolayca satılabilecek hisse senetlerine yatırılırlar.

Teşebbüs, mallarını maliyet değerinden aşağı satırsa, bu aşınma- yıpranma payları işletmeye dönmemiş olur.

Aşınma-yıpranma paylarının hesaplanmasında kullanılan başlıca yöntemler, şunlardır: Değişmez yüzdeler yöntemi ya da eşit taksitler veya doğrusal yöntem, straight tine methods, azalan artakalanlar yöntemi dimininishing balance methods, faizli yöntem interest methods üretimsel yöntem production methods.

Değişmez yüzdeler yönteminde, aşınma ve yıpranma zamanın tek düzenli fonksiyonu sayılır. Başka bir deyimle, sabit varlık ömrünün bir günlük veya bir saatlik aşınması, bütün ömür süresince hep ayni ölçüde devam eder diye düşünülür. Sabit varlık değeri bu yaşam süresine bölünür. Çıkan miktar yıllık aşınma ve yıpranma payı olarak alınır. Bu miktar her yıl aynı olacağına göre. Eşit taksitlerle aşınma-yıpranma indirimi yapılır demektir. Bu miktarın sabit varlık değerine oranlaması ile yıllık aşınma- yıpranma yüzdesi bulunur. Her yıl aşınma-yıpranma payı hep sabit varlık değerinin aynı yüzdesi kaldığından, bu yönteme değişmez yüzdeler yöntemi denir. Sözgelişi maliyet değeri 20.000 lira olan 10 yıl ömürlü bir sabit varlığın değişmez yüzdeler yöntemi ile aşınma-yıpranma payı 20.000/10 = 2.000 liradır. Veya yıllık aşınma-yıpranma payı 2.000/20.000 - % 10 dur. Başka bir deyimle, sabit varlık değerinin % 10 udur.

Üretimsel yöntemde ise, sabit varlığın ömür süresinde kaç birim mal veya hizmet üretebileceği yahut edimli olarak kaç gün ve saat çalıştırılabileceği tahmin edilerek sabit varlık değeri bu miktarlara bölünür. Ekonomik bunalım dönemlerinde fiyatların ucuzlatılması gerektiğinden, düşük maliyet giderleri hesaplamaya yardım ederse de. Bu yöntemin kullanılması o kadar yaygın değildir.

Faizli yöntemde ise sabit varlığa yatırılan sermayenin maliyetinde bunun faizi de düşünülür. Bu yöntem ayrıntılı olarak aftan aşınma-yıpranma maddesinde açıklanmıştır.

Almancası : Verschlelss:

Fransızcası : usure

İngilizcesi : wear and tear.

(Bk; azalan artakalan yöntemi, artan aşınma - yıpranma payı yöntemi).

 

    - Yorumlar

  İsim :
  Mail :
  Yorum :
  ( 13 + 4 = ) Güvenlik Gereği Lütfen Toplamı Yazınız
     
       
  Bunlara Baktınız mı ?

Her Hakkı Saklıdır. Copright 2013 - 2015 - Bu Sitede Yer Alan Hiç Bir İçerik Kopyalanamaz ve İzinsiz Yayınlanamaz