Peşin veya vadeli olabilir.
A) İlk olarak, peşin işlemler üzerinde duralım.
Borsadan hisse senedi, tahvil ve diğer değerleri satın almak isteyen kimse, bir profesyonel aracının hizmetinden yararlanmak ve karşılığında komisyon ödemek durumundadır. Bu aracı doğrudan doğruya borsa acentesi yahut onunla beraber çalışan bir ortak firma yahut «simsar» olabilir.
Müşteri aracıya talimat verirken, ödemeğe hazır olduğu fiyatı bildirir. Örneğin bir petrol kumpanyasının hisse senetlerine 40 bin franga kadar verebileceğini söyleyecektir veya bu hisse senetlerinin o günkü en düşük kurdan alınmasını isteyecektir. Yahut günün ortalama rayicini azami fiyat olarak tayin edecektir.
Sipariş yerine getirilince, müşterinin hesabına geçirilecektir. Müşteri en kısa zamanda bedeli ödeyecektir. Satıcı da, hisse senetlerini aynı sürede teslim edecektir. En kısa zaman, işlemin yapıldığı tarihi izleyen, ilk hesap kesme günüdür. İlk hesap kesme günü süresi, kanuna veya geleneğe göre değişmektedir. On günlük, on dört günlük ve araya bayramlar girerse 24 günlük süre tayin eden borsalar vardır.
Vadesiz alım yapanlar hesap kesme günü gelmeden, başkalarına devredebilirler.
B) Borsa faaliyetinin yoğun spekülasyon alanı, vadeli işlemlerdir.
Vadeli borsa işlemi ile kredili satış, birbirinin benzeri değildir. Kredili satışta, mal teslim edilir ve bedelin ödenmesi vade gününe ertelenir. Vadeli borsa işlemlerinde ise, yalnız bedelin ödenmesi değil, kıymetin teslimi de ileriki bir tarihe bırakıp vadeli satış yapanlar, fiyatın düşmesini bekleyenlerdir. Sahibi durumunda olmadıkları malları bugün pahalıya satıp, yarın ucuza tedarik ederek teslim etmeyi ümit edenlerdir.
Vadeli hisse senedi alanlar ise fiyatın yükseleceğini tahmin edenlerdir. Aldıklarından pahalıya devretmeği düşünenlerdir.
Vadeli borsa muamelelerinin özel kuralları vardır. Bütün kote edilmiş senetler vadeli alım satım konusu olamamaktadır. Vadeli işlemler yapılabilecek değerler için ayrı bir üste tertiplenmektedir. Ufak muameleleri önlemek için de alınıp satılacak miktarlara bir taban yahut alt sınır tayin edilmektedir.
C) Vadeli işlemlerin ayrıca bir primli piyasası vardır. Primli piyasada işlem yapanlar, uğrayabilecekleri zararı sınırlamak için, götürü bir miktar ödeyerek icabında iptal etmek hakkını ellerinde tutmaktadırlar. Primli piyasa denilmesinin nedeni, kurların normal vadeli işlemlerdekinden yüksek olmasıdır.
D) Borsa alım ve satımlarında zarar etmiş veya bekledikleri karı gerçekleştirememiş kişiler, gelecek günlerde durumun uygun bir gelişme göstereceğini umarak zaman kazanmağı düşünebilirler. Bu takdirde, vade uzatılır. Zamanı gelmiş vadenin uzatılmasına, report denir.
E) Düşüş üzerine oynamış ve yaptıkları spekülasyon başarısızlıkla sonuçlanmış kimseler, sattıkları kıymetleri teslim edememek durumunda kalabilirler. Bunlar taahhüt ettikleri hisse senetlerini ödünç alarak muameleyi tamamlarlar. Ve kararlaştırılmış vade sonunda, ödünç aldıktan senetleri borsadan tedarik ederek sahiplerine daha düşük bir bedelle devrederler. Bu işleme depon denir.