Daha ziyade vadeli alım ve satımlarla yapılır.
i) İlk olarak, vadeli alıcının yaptığı spekülasyona örnek verelim.
Vadeli alıcının adı, mesela Robert Durant olsun.. Robert Durant, ay sonuna kadar vadeli 30 tane B şirketine ait hisse senedini beheri 20 bin franktan alması için 20 Haziranda borsa ajanına talimat vermiştir.
Gerçekte, Robert Durant'ın B şirketi hisse senetlerinden edinmeye bir arzusu olmayabilir. Hatta kendisinin 600 bin frangı bile bulunmayabilir.
Fakat onun aksiyonları gerçekten almak niyetini beslememesi ve aksiyon bedelini ödeyecek parası olmaması, vadeli muameleler kanalından bir spekülasyona girişmesine engel değildir.
Robert Durant 30 tane B şirketi hisse senedini ay sonuna kadar alması için borsa ajanına talimat vermişse, bu hareketinin nedeni, yakın günlerde kurların yükseleceğini tahmin etmesidir.
Farzedelim ki, Robert Durant'ın tahmini doğru çıkmıştır. Ay sonunda, B şirketinin aksiyonları 22 bin frank olmuştur.
Robert Durant, henüz eline geçmemiş olan hisse senetleri üzerindeki mülkiyetini derhal devredecektir. 60 bin franklık farktan borsa ajanının komisyonunu, vergileri ve sair masrafları ödedikten sonra, kalanını kazanç olarak tutacaktır.
Robert Durant borsa yükselişi istikametinde spekülasyon yapmıştır. Borsanın yükselişini hesaplayarak spekülasyona girişenlere «bull» yahut «haussier» denilir.
ii) Şimdi vadeli satıcının yaptığı spekülasyonu anlatalım.
Alfred Chanceux, C şirketi hisse senetlerinin gelecek günlerde düşmek ihtimali üzerinde durmaktadır.
Ay sonuna kadar vadeli beheri 30 bin franktan 13 adet hisse senedi satmak istediğini, diyelim ki, 15 Temmuzda borsa ajanına bildirecektir.
Alfred Chanceux, satmak üzere müracaat ettiği hisse senetlerinin sahibi bile değildir. Bu senetler henüz ortada yoktur.
Tahmini doğru çıkar ve Temmuz sonuna kadar C şirketinin hisse senetleri 27 bin franga düşerse.. Vadesiz piyasadan her biri 27 bin franga 13 hisse senedi mübayaa edecek ve bunları beheri 30 bin franktan vadeli alıcıya devredecektir. Yahut sadece aradaki farkı alacaktır.
39 bin frank fiyat farkından komisyon, masraf ve vergi çıktıktan sonra kalanını kazanç kaydedecektir.
Alfred Chanceux, borsanın düşmesi üzerine oynamıştır. Borsanın düşeceğini hesaplayarak spekülasyona girişenlere «bear» yahut «baissier» denilir.
iii) Vadeli borsa muameleleri özel hükümlere bağlıdır. Vadeli olarak alınıp satılabilir kıymetler, ayrı liste halinde kote edilir. Alım ve satım işlemlerinde miktarlara taban konularak perakende ufak spekülasyonlar önlenir. Vade tarihi, borsanın ödeme günlerine rastlatılır.
İv) Borsa spekülasyonlarında, psikolojik etkiler daima önemli rol oynar. Piyasanın iyimserliğine veya kötümserliğine göre, fiyatlar dalgalanır. Şayialar ve istihbarat, yükseliş veya alçalış yönünde akımlar uyandırır.
Almancası : Börsenspekulation.
Fransızcası : spéculation en bourse.
İngilizcesi : stock exchange speculation.
(Bk; Borsalar, borsalar tarihi, borsa muameleleri. Spekülasyon).