Yüklenirken Lütfen Bekleyiniz...

DEVLETLEŞTİRME NEDİR?


Daha önce özel girişimciler eliyle işletilen iktisadi kuruluşların kamu mülkiyetine geçirilmesidir.

Kamu mülkiyetine geçirilen iktisadi kuruluşlar yabancı firmalara aitse, devletleştirme eylemine millileştirme de denir.

Devletleştirilen işletmelerin sahiplerine bedel ödenmesi ve tazminat verilmesi, hukuk icabıdır. Ancak devlet, çok defa ödenecek miktarı kanunla tek taraflı olarak tayin etmektedir. Ve para yerine kısmen senetle ödeme yapmaktadır. Vade tarihi gelinceye kadar para erozyonunun vaktiyle verilmiş tahvil ve bono değerlerini bir hayli yıprattığına tatbikatta çok rastlanmıştır.

Devletleştirmenin nedenleri ve gerekçeleri şöyle özetlenebilir:

i)     Sosyalizm, Devletçilik yahut Devlet Kapitalizmi gibi üretim araçları mülkiyetinin özel sektörden kısmen veya tamamen alınarak kamuya mal edilmesini hedef tutan sistemler, karakterleri icabı, devletleştirme programları uygularlar.

ii)   Elektrik, hava gazı; su ve metro gibi kamu yararını birinci derecede ilgilendiren işletmelerin kar yerine hizmet gayesine yönelmelerini temin maksadıyla devletleştirildiklerine hemen her yerde rastlanmaktadır.

iii) Özellikle sahiplerinin rantabl bulmadıkları için ihmal ettikleri yahut yeni yatırımların büyük sermaye gerektirdiği faaliyet kollarında, devletleştirme durumu düzeltecek bir tedbir sayılmaktadır. Birçok ülkelerin demiryollarında görüldüğü gibi...

iv) Mali tekel kurmak üzere özel sektör elindeki tesislerin devletleştirildiği de olmuştur. Bunun bir örneği, eski Bomonti Bira fabrikasıdır.

Almancası : Verstaatlichung.

Fransızcası : nationalisation.

İngilizcesi : nationalization.

(Bk: Devletçilik. Devlet Kapitalizmi. Sosyalizm, kamulaştırma).