GİDER VERGİLERİ NEDİR? Yazdır

Bir mal veya hizmetin üretimi veya satışı üzerine konan vergilerdir. Gider vergileri tâbiri, muamele vergileri ve satış vergileri tâbirleri ile ayni mânada kullanılır. Gider vergileri, dolaylı (vasıtalı) vergilerin büyük bir kısmını kavramaktadır. Bu itibarla genellikle, üretici veya pazarlayıcı tarafından maliyeye ödenmekle beraber, mal veya hizmetin tüketicisine yansıtılır. Böylece vergi gerçekte, gelirin harcanmasıyla, yâni bir «gider» yapılmasıyla gerçekleşmiş olur. Türkiye'de Gider Vergileri tâbiri özel bir önem taşımaktadır. Bunun sebebi, belli başlı vasıtalı vergilerimizin 1956 yılında «Gider Vergileri Kanunu» içinde bir araya toplanmış ve böylece tabirin huku­kilik kazanmış olmasıdır. Bununla beraber, 1970 yılında çıkarılan Finansman Kanunu ile kabul edilen yeni Vasıtalı Vergiler «Gider Vergileri Kanunu» dışında kalmıştır. Bu suretle. «Gelir vergisi sistemi» karşısında bir «gider vergisi sistemi» geliştirerek vergilerimizi iki ana kanun içinde toplama politikası hedefine ulaştırılamamış, vasıtalı vergiler yine birbirinden ilgisiz kanunlar arasında dağılmıştır. 1956 da benimsenen politikanın muvaffak olmaması, sağlam bir teorik temele dayanmamasından, ayni kanun içinde toplansa bile, bir çok vasıtalı vergi arasında organik bağlantı kurmanın mümkün bulunmamasındandır. Nitekim Gider Vergileri Kanunumuz dahi, birbirinden ilgisiz bir çok vergileri, hiç bir sisteme tâbi olmadan yan yana getirmekten başka bir şey yapmamıştır. Gider Vergileri Kanunumuzun içinde en önemli vergiyi İstihsal Vergisi teşkil etmektedir, İstihsal Vergisi esas itibariyle hem Türkiye'deki sınaî üre­timi, hem Türkiye'ye ithal edilen sanayi mamullerini teklif etmektedir, İstihsal Vergisi dahilde genellikle ham ve yarı mamul maddeye dayandığı halde, ithal mallarında nihaî mamulden alınmaktadır. Vergi nisbetleri, sanayi politikasının hedeflerini ve vergi adaletini ahenkleştirmeye çalışan bir anlayışa göre farklılaştırılmış bulunmaktadır. Vergi ad valoren (değer) esasına dayanmakla beraber, akaryakıt, kibrit ve elektrik gibi malların vergilendirilmesinde spesifik tarife sistemini yani miktar ve hacim ölçeklerini kullanmıştır. Banka ve sigorta muameleleri vergisi; nakliyat vergisi; posta, telgraf ve telefon hizmetleri vergisi Gider Vergileri Kanununda yer alan diğer vasıtalı vergilerdir. Buna mukabil, Bina, inşaat vergisi; Taşıt alım vergisi; İşletme Vergisi, Özel istihlâk vergileri olarak yine gidere dayandıkları halde, 1970 tarihli Finansman Kanunu ile tatbik mevkiine konulmuşlardır. Milletlerarası iktisadî ilişkiler, tarım ve ulaştırma konularında yayımları vardır. (Bkz; istihlak vergileri, muamele vergileri, satış vergileri)