İSKONTO NEDİR? Yazdır

Başkasına ait bir ticarî senedi kırarak vadesinden önce devralan kişinin yazılı meblâğdan yaptığı kesintidir. İskonto, bir bakıma, erken ödeme primidir. Iskonto oranı, piyasa faizine bağlıdır. Ticaret hayatında, borcunu ödemek üzere alıcıya zaman bırakılması usuldendir. Ancak satıcının bu zaman zarfında likidite ihtiyaciyle alacağını paraya çevirmek istemesi mümkündür. İskonto, alcak senedinin eksiğine paraya çevrilmesini temin eden işlemdir. Satıcı alacağını vâdesinden önce tahsil etmek isterse. Borçluya hitaben bir poliçe tanzim edebilir. Yahut borçlunun vermiş olduğu emre yazılı senedi diğer adiyle bonoyu kırdırabilir. Eskiden ıskonto muameleleri yalnız poliçeler ve emre yazılı senetler üzerinde cereyan ederdi. Günümüzde warrantların ve hattâ bazı ülkelerde ileri bir tarihle keşide edilmiş usulsüz çeklerin ıskonto edildiğine rastlanmaktadır. Iskonto işlemlerinin banka kanalından geçmesi şart değildir. Ancak senetler bankaya ıskonto ettirildiğinde, banka kredisine konu teşkil eder. Klâsik ve normal ıskonto muameleleri, genellikle emniyetli bir kredi konusu sayılmaktadır. Çünkü ıskonto edilen senedin karşılığında satın alınmış bir mal vardır. Fakat tatbikatta, çok defa, gerçekleşmiş bir mal satışı karşılığı olmaksızın keşide edilmiş senetlerin ıskontoya sunulduğu görülmektedir. Krediye ihtiyacı olan firmalar, aralarında anlaşarak karşılıklı hatır senetleri, diğer bir deyimle çaprazlama senetler keşide etmektedirler. Hatır senetleri yahut çaprazlama senetler. On Sekizinci Yüzyıl sonlarında Avrupalı spekülâtörlerin bir buluşudur. Spekülâsyon sermayesi temin etmek isteyenler, çaprazlama karşılıksız senetlerden faydalanabileceklerini düşünmüşler ve bu fikirlerini uygulamışlardır. Avrupa bankacıları, uzun süre, hatır senetlerine şüpheli gözlerle bakmışlardır, ingilizler, çaprazlama senet keşidesini pig on porc terimiyle ifade etmişlerdir. Hatır senedi kullanmış kişiler hakkında kara listeler düzenlendiği olmuştur. Bankaların gösterdikleri mukavemet, sistemin zamanla yayılmasını önliyememiştir. Klâsik normal ıskonto, iktisadî bakımdan, gerçekleşmiş bir satışın karşılığı olarak piyasa faaliyetini kolaylaştırıcı bir işlem mahiyetindedir. Hatır senetleri ise, istihsal edilmiş mal karşılığı olmaksızın satınalma gücü doğmasına sebebiyet verebilecek bir kredi tedarik yoludur. Bankaların ıskonto muamelelerine uyguladıkları faiz haddi, piyasaya etkilidir. Iskontoya uygulanan faiz haddinin düşürülmesi, tüccarın stok kurma ve bekletme masraflarını indirdiğinden, ciro hacminin genişlemesini sağlar. Faiz haddinin yükselmesi ise, tüccarı bek/etmeksizin mal satmak zorunluğu karşısında bırakabilir. Bu sebeple, durgunluk devrelerinde iskontaya uygulanan faiz haddinin düşürülmesi faydalıdır. Enflâsyon eğilimlerinin kuvvetlendiği yahut ihracatın tıkanmağa yüz tuttuğu zamanlarda ise, iskontaya uygulanan faizin yükseltilmesi gerekli görülebilir. İskonta haddi, merkez bankalarının uyguladıkları siyasete bağlıdır. Çünkü bankalar ellerindeki senetleri emisyon kurumuna ibraz ederek kırdırtmakta ve aldıkları fonları yeni ıskonto işlemlerine kullanmaktadırlar. Reeskont ve ıskonto hadleri arasındaki fark, bankaların kazancı olmaktadır.