İktisadî hayatın yükselme ve alçalma yönünde gösterdiği iniş çıkışlı, dalgalı hareketlerin
tümüne verilen addır. Konjonktür dalgaları canlanma, yükselme, buhran (kriz) ve durgunluk
(depresslon) safhalarından meydana gelir. Her türlü iktisadî göstergeler (yatırım, istihdam,
gelirler, üretim, para hacmi ve tedavül hızı ilh)., arada bir takım gecikmelerle beraber, bu
safhalar içinde bir yönde olarak değişirler. Konjonktür bu manada olarak ekonominin bir
kesimine mahsus kalmayıp total ve global olan iktisadî hareketler toplamıdır.
19. Yüzyılın ikinci yarısında Fransız iktisatçısı Clâment Juglar'danberi iktisatçılar konu üzerine
dikkatle eğilmişler ve konjonktür dalgalarının seyri ve sebepleri üzerinde tartışmışlardır.
Geçen yüzyılın ortalarından beri bir kısım buhranların hemen hemen on senelik aralıklarla
birbirlerini kovalamaları bazı iktisatçılarda bu buhranların ve dolayısıyle konjonktür
hareketlerinin periyodik oldukları zannını yaratmıştır. Ondan beri periyodik buhranlar “les
crises pâriodiçues” sözü sık sık tekrarlanıp durmuştur. Ancak aradan zaman geçtikten sonra,
konjonktür hareketlerinin - mevsim dalgalarından farklı olarak - belli ve değişmez bir ritm'e
ve periyodisiteye sahip olmadığı anlaşılmıştır.
Konjonktür hareketleri daha çok sanayileşmiş ülkelerde rastlanan dalgalanmalardır. Piyasanın
zaman zaman fazla iyimserlik havası içinde hızla gelişmesi; yatırımların, istihdamın
olağanüstü genişlik kazanması; gelirlerin çoğalması; para hacminin ve tedavül süratinin
artması ile beraber ham madde ve mamul fiyatlarının yükselmesi: istihsalin çoğalışı yükselme
safhasının belli başlı göstergeleridir. Ancak büyük ümitlerle yaratılmış stoklar eritilemeyince
şiddetli bir buhran ve arkasından gelen durgunluk: yatırımlar kısılmakta, istihdam daralması
ile gelirler alçalmakta, talep edilmeyen stokların fiyatları düşmektedir. Aradan bir zaman
geçtikten sonra, piyasanın kendi kendini toparlaması ve bir canlanma hareketinin başlaması
düşük seviyedeki faaliyet temposunu tekrar yükselmeye çevirebilir. Tarım ülkelerinde
rastlanan iniş çıkışlar - mevsim dalgalanmaları bir yana - dar manası ile konjonktür
hareketlerinin kapsamı dışında kalmıştır. Tarımda meydana gelen durgunlaşmalar, kendi
kendini hemen tasfiye ve tashih edemeyen müzmin gelir alçalışları ve kronik işsizlik halinde
sürüklenip gitmekte, yahut da mahsul durumuna göre çiftçinin halinden hoşnut olduğu yıllar
yine uzunca bir süre devam edebilmektedir.
Konjonktür dalgalarında zamanımızda önemli değişmeler göze çarpmaktadır. Geçmişten bu
yana para ve kredi alanlarında kazanılmış tecrübeler, cycliçue bütçe politikası ve büyük
firmaların yürüttükleri geniş kapsamlı piyasa tahlili ve kontrolü sayesinde buhranlar fazla sert
ve şiddetli olmaktan çıkmış, yükselme safhasından alçalmaya geçiş çoğu zaman yumuşak bir
gerileme (recession)den ibaret kalmıştır. Fiyatlarda oynak ve ritmik hareketler dev firmaların
güdümlü fiyat politikası (administraıed prices) ile yavaşlatılmıştır. Bütün bu sebeplerden
dolayı eski biçim konjonktür dalgalanmaları yerini zamanımızda uzun dönemli gelişme ve
büyüme hareketine bırakmıştır. İktisadî tahlil ve araştırmalarda da buna paralel olarak
konjonktür yerine iktisadî büyüme üzerinde durulmaktadır.
Almancası : Konjunkıur.
Fransızcası : conjoncture.
İngilizcesi : business cycles.
(Bk; konjonktür dalgalanmalarının ölçülmesi, iktisadî buhranlar, konjonktürel bütçe, konjonktürel işsizlik, konjonktür teorileri, iktisadî dalgalanmalar.