Genellikle kısa vâdeli bir devlet borcunun yerini uzun vâdeli bir borcun alması anlamını taşır.
Tahkimin sebebi devletin vâdesi gelmiş olan kısa vâdeli (dalgalı) borçları ödeme imkânına
sahip olmaması ya da bu imkâna sahip olmasına rağmen bu ödemenin piyasada yapacağı
genişletici etkiyı önlemek istemesidir. Belirtilen bu şartlar mevcut olduğu takdirde uzun vâdeli
bir borcun da vâdesi geldiği halde ödenmeyerek konsolidasyona gidilmesi sözkonusu olabilir.
Konsolidasyon işlemi isteğe bağlı veya zorunlu olmak üzere iki türlüdür. İsteğe bağlı
tahkimde kısa vâdeli borcun yerine piyasaya sürülen yeni borç tahvillerini fertler alıp
almamakta serbesttirler.
İsteğe bağlı tahkimde esas olarak iki yol söz konusudur. Birinci usûle göre devlet uzun vâdeli
yeni borç tahvillerini piyasaya sürer ve bunlardan sağladığı gelirle kısa vâdeli borçları öder"
Daha çok uygulanan diğer usûle göre ise devlet kısa vâdeli devlet borcu tahvillerini para
olarak kabul eder ve ellerinde bu tahvilden bulunduranlar bunları yeni tahvillerle
değiştirebilirler. Böyle bir değiştirmeyi teşvik için uzun vâdeli borçların daha üstün şartlar
taşıması gerekir: meselâ faiz oranının daha yüksek olması gibi zorunlu tahkimde fertlere
tercih hakkı tanınmaz ve devlet tek taraflı olarak kısa vâdeli borç tahvili yerine uzun vâdeli
borç tahvilini geçirir. Böyle bir durumda yeni tahvilleri üstün kılacak şartlar esas olarak fazla
önem taşımaz: fakat politik düşüncelerle devlet yine de bazı avantajlar sağlamak yoluna
gider.
Ülkemizde konsolidasyona bir çok defalar başvurulmuştur. Bunların en önemlileri şunlardır:
1958 devalüasyonu ile ilişkili olarak 1959 Mayıs'ında yapılan bir anlaşmayla çeşitli ülkelerdeki
tüccarlara olan vâdesiz ariyere borçlar, uzun vâdeli bir ödeme plânına bağlanmıştır. Fakat
daha önemlisi, 1960 yılında sadece iç dalgalı borçları kapsayan ve Türkiye'de bugüne kadar
gerçekleştirilenlerin en büyüğü olan tahkimdir. Bu tahkim ameliyesile uzun vâdeli borç haline
getirilen dalgalı borçların miktarı 7 milyar 150 milyon liradır.