Karl Marx 1853 yılında New York Daily Tribune'de yayımladığı bir makale serisinde Çin ve Hindistan'ın ekonomik durumlarını incelerken ilk defa kullanmıştır. Yazara göre, Asya Tipi Üretim tarzını andıran yakın benzerliklere bazı Latin Amerika ülkelerinde de rastlanmaktadır.
Asya Tipi Üretim tarzı ile daha çok
işbölümü oldukça ilerlemiş ve kendi kendine yeter duruma gelmiş ekonomilerde karşılaşılmaktadır. Bu ülkelerde ihtisaslaşma gelişirken artı değer çoğalmakta, gerekli ürün üretiminden artı ürün üretimine geçilmekte ve kendi kendine yeterlik şartları ötesinde fazla mal üretilmektedir.
Asya Tipi Üretim tarzının diğer bir özelliği kamu hizmetlerini yöneten ve kamu yatırımlarını gerçekleştiren bir otoriter devlet sisteminin varlığıdır. Köylerin dağınık olduğu bu ülkelerde devletin kamu işlerini yürütmek için toprak mülkiyetini elinde tutmasına ihtiyaç vardır. Böyle bir toplumda sınıflaşma eğilimi zayıflar. Sadece, devleti temsil eden din adamları, askerler, «ulema» ve memurlar halk karşısında ayrı imtiyazlı gruplar halindedirler. Devlet, kamu hizmetlerini yürütmek ve dayandığı teşkilatı beslemek için kapalı köy ekonomisinin yarattığı artı değeri vergi yoluyla kendine alır; ayrıca yağma, baç ve haraç yolu ile dış alemden gelir sağlar.
Asya Tipi Üretim Tarzı zamanla belirli bir dinamizm kazanabilir. Önce büyük şehirler teşekkül etmeye başlar. Şehirleşme, toplumdaki üretim güçlerini geliştirir ve ticaret, murabahacılık vs. gibi faaliyet kolları canlanır. Ticari sermaye birikimi hızlanır. Tacirler, devleti temsil eden sınıfın yanında önem kazanan yeni bir zümre durumuna geçerler. Ekonomide artı değer yaratan tek üretim faktörü toprak olduğundan ve ayrıca bu faktör rant geliri de getirdiğinden, devlete ait topraklar işgale başlanır.
Asya Tipi Üretim Tarzına bağlı ekonomiler
Batı kapitalist medeniyeti ile temasa geçince, devlet, kamu hizmetlerinde reformlar yapmaya ve bu yoldan Batı Kapitalizminin gelişmesine ayak uydurmaya çalışır; bir çeşit devletçilik doğar.
Devlet, iktisadi faaliyetleri bir yandan kendi yürütürken öte yandan yeni beliren kapitalist sınıf, devlet ekonomisinin yanında gelişmeye başlar. Her iki sektör karma bir düzende paralel faaliyet gösterir. Özel sektör, başlıca kazancını devletle yaptığı işlerden elde eder.
Dış ticaret temasları ve dışarıya borçlanma sonucunda yabancıların ülke ekonomisi üzerindeki tesirleri ve müdahaleleri artar. Ticari kazançlar sanayi yatırımlarına akarken yabancı sermaye de demiryolları, elektrik santralları. Havagazı tesisleri, tramvay işletmeleri, madenler vs. gibi alanlara yerleşmeye başlar. Şehirler hızla değişirken köyler geleneksel hayat tarzını devam ettirir. Bu yüzden piyasalar gerektiği gibi genişleyemez ve iktisadi bünye Batı anlamında Kapitalizmin gelişmesine müsait ortam bulamaz. Ayrıca, devletçilik eğilimleri özel sanayinin gelişmesini uzun süre engeller.
Almancası : Asiatische Produktionsweise.
Fransızcası : mode de production asiatique.
İngilizcesi : Asian mode of production,
(Bk; Artı değer. Karl Marx, Devletçilik, Kapitalizm).
