İki yönü vardır:
i) Bir mal veya hizmeti elde etmek için kullanılan üretim faktörlerinden bir kaçının miktarlarını değişmez tutup, yalnız bir üretim faktörünün miktarını çoğaltmaya gidersek, bu üretim faktörü başına düşen üretim bir süre artar, belli bir sınırdan sonra artış hızı azalır. Daha sonra da eksiliş bile kendini gösterir. Söz gelişi, hiç gübrelenmeyen bir tarladan dönüme 139 kilo buğday alırken 5 kilo gübre ile 155 kilo buğday almaya başlanır. Başka bir deyimle. 16 kilo bir artış olmuş, 1 kilo gübre başına 3.2 kilo buğday artışı düşmüştür. Gübre 10 kiloya çıkarılınca buğday ürünü 168 kiloya yükselmiştir. Böylece ikinci 5 kiloluk gübre artışına karşılık 168-155=13 kiloluk bir buğday çoğalışı kendini göstermiştir. Bu ise son 5 kiloluk gübrenin 1 kilosu başına 2.6 kiloluk buğday artışı demektir. Şu halde öbür faktörler değiştirilmeyip yalnızca gübrenin artırılmaya devam edilişi halinde artırılan faktör birimi başına ürün artışı 3.2 kilodan 2.6 kiloya inmiştir.
ii) Bütün
üretim faktörleri aynı oranda artırıldığı hallerde, üretimin seyrinde iki safha göze çarpmaktadır.
a) Faktörlerin hepsini aynı oranda artırdığımız hallerde, belli bir noktaya kadar, üretimdeki artış temposu, faktörlerdeki artış hızından yüksek olmaktadır.
b) Belli bir kıvam noktasına erişildikten sonra üretimdeki artış hızında bir azalma görülmekte, daha sonra da üretimdeki artış sıfıra ve hatta sıfırın altına düşmektedir.
Azalan Randımanlar Kanunu başlıca şu sebepler yüzünden etkili olmaktadır:
1) Üretim faktörleri birimlerinin, üretim işlemi sırasında sağladıkları hizmetler bölünemez. Bütün faktörlerin hizmetlerinin hepsinden faydalanabileceğimiz bir kıvamlı miktarlar bileşimi vardır. Kıvamlı miktarlar bileşimi dışındaki bileşimde, bir veya birkaç faktörün hizmetlerinin tümünden faydalanılmasına imkan olmıyacağından, verimde düşüklük başlayacaktır.
2) Hammaddeye ve tüketim pazarına uzaklıkta kıvamlı noktanın sınırını belirler.
3) İnsan unsurunun emek ve yönetim hizmetinin bölünmezliği de sebeplerden biridir.
4) Hükümetler de ekonomik kudretin belirli ellerde toplanmasından ürktüklerinden teşebbüs kıvamlı irilik sınırına varmadan büyümeyi durdurabilirler.
Almancası : Gesetz der zunehmenden Kösten.
Fransızcası : Loi des couts croissants.
İngilizcesi : Law of increasing costs.
(Bk; Azalan Randımanlar Kanunu, artan maliyetler. Azalan maliyetler).
